Wszystkie oblicza… kiosków. Wyjątkowa publikacja Zupagrafika przeniesie Cię w przeszłość
Pamiętacie czasy, gdy na kioski można było natknąć się niemal wszędzie? Stanowiły one nieodłączny element miejskiego krajobrazu (nawet bardziej niż dzisiejsze sklepy z płazem w nazwie). Produkowane seryjnie w latach 1970-1990 kioski modułowe stały na każdym rogu byłego bloku wschodniego i Jugosławii: od rynków po socjalistyczne osiedla mieszkaniowe. Album „Kiosk. The Last Modernist Booths Across Central and Eastern Europe” autorstwa Zupagrafika umożliwia przyjrzenie się temu zjawisku z bliska.
Zupagrafika to niezależne wydawnictwo, zespół autorów tekstów, fotografów i studio projektowe. Markę tworzą David Navarro – dyrektor kreatywny, projektant i fotograf, oraz Martyna Sobecka – dyrektorka wydawnicza, pisarka. W ciągu 12 lat działalności Zupagrafika stworzyła, zilustrowała i opublikowała nagradzane książki i interaktywne publikacje z papieru, eksplorujące powojenną modernistyczną i brutalistyczną architekturę byłego Bloku Wschodniego i poza nim. Tym razem duet skupił się na temacie dobrze znanym każdemu Polakowi – kioskach.
Funkcje kiosków, takich jak pionierski K67, zaprojektowany przez słoweńskiego architekta Sašę J. Mächtiga, oraz inne podobne systemy (polski Kami, macedoński KC190 czy radziecki Batyskaf), można wymieniać bez końca. To właśnie w takich budkach kupowaliśmy hot dogi i zapiekanki, świeże jaja i kurczaki z rożna, wieńce pogrzebowe i prasę. Były stróżówkami na parkingach, kantorami wymiany walut.
Album zawiera niepublikowane dotąd fotografie ostatnich modernistycznych budek, znalezionych od Lublany po Warszawę i od Belgradu po Berlin, które przetrwały społeczno-polityczną transformację Europy środkowo-wschodniej pod koniec XX. wieku. Niektóre z nich pozostają aktywne do dziś lub zmieniają swoje funkcje po renowacji, inne stoją porzucone, by powoli zniknąć z miejskich krajobrazów.
Zdjęcia ponad 150 kiosków, które są częścią tej wyjątkowej kolekcji, wykonane zostały na przestrzeni ostatniej dekady przez założycieli Zupagrafika, Davida Navarro i Martynę Sobecką. Prolog i wstęp, napisane przez historyczkę architektury Annę Cymer i reportera Macieja Czarneckiego, dają bezcenny wgląd w historię tych mobilnych konstrukcji.
„Przez ostatnią dekadę fotografowaliśmy osiedla mieszkaniowe, przede wszystkim w krajach byłego bloku wschodniego, które są głównym tematem naszych książek. Natomiast interesują nas również elementy tkanki miejskiej wplecione w tę architekturę, które definiują poszczególne miejsca. Zawsze kolekcjonowaliśmy takie obiekty jak kioski. Dzięki temu uzbierały nam się bogate archiwa” – mówią David Navarro i Martyna Sobecka.
„Każdy z kiosków pokazanych w książce ma swój własny urok. Te, które przeszły renowację, jak kawiarnia »Kioski« w Berlinie, mieszcząca się w żółtym K67 drugiej generacji, wskazują na ponadczasowość i uniwersalność koncepcji Sašy J. Mächtiga, można odnieść wrażenie, że to zupełnie nowy projekt. Z drugiej strony, zniszczenie niektórych kiosków także jest fascynujące; wiele z nich pozostaje funkcjonalnych, mimo upływu dziesięcioleci. Ponadto typografia, grafika, szyldy i inne elementy dodane przez właścicieli, sprawiają, że każda budka zyskuje niepowtarzalny charakter” – dodają.