Odpowiedzialność, narracja i przyszłość. Rozmowa z Mirosławem Nizio

Jako współtwórca wystawy stałej Muzeum Powstania Warszawskiego został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, a jego wkład w powstanie Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN przyniósł mu Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. W 2024 roku uhonorowano go również Medalem SARP „Bene Merentibus” za promowanie architektury i sztuki jako kluczowych elementów rozwoju współczesnego człowieka.

Do jego najbardziej rozpoznawalnych realizacji należą m.in. Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie nagrodzone w European Property Awards, Stara Kopalnia – Centrum Nauki i Sztuki na Dolnym Śląsku oraz Centrum Bajki i Animacji OKO w Bielsku-Białej nominowane do EUmies Awards 2026.

Czy od zawsze interesował się Pan architekturą i planował z nią związać swoją przyszłość? Czy raczej była to droga, którą z czasem wyznaczyły doświadczenia i okoliczności?

Będąc małym chłopcem dorastającym w Biłgoraju, obserwując, a później eksplorując rzemiosło, jakim jest praca w drewnie, odczułem, że jest to mój świat, za którym chcę podążać. Kreowanie i wytwarzanie obiektów oraz praca rąk dawały mi niezwykłą satysfakcję. Mając u boku mojego ojca ,mistrza i mentora , podążałem za marzeniami, by stać się jak on. Z czasem moje zainteresowania sztuką i rzemiosłem pogłębiały się, zwiększając mój apetyt na więcej. W tamtym okresie nigdy nie myślałem o projektowaniu ani kreowaniu obiektów wielkiej skali czy przestrzeni urbanistycznych. Studia artystyczne i projektowe – liceum plastyczne w Nałęczowie, Akademia Sztuk Pięknych, a później Nowy Jork – otworzyły przede mną zupełnie nowe, wspaniałe horyzonty. Design, malarstwo, grafika oraz architektura stały się sensem i celem mojej drogi życiowej i zawodowej. Przede mną otworzył się pełen wachlarz możliwości twórczych ,niemal nieskończonych, pozbawionych ograniczeń.

Rozwój w każdym zawodzie polega na stopniowym poszerzaniu świadomości, budowaniu dojrzałości oraz zdobywaniu doświadczeń w różnych dziedzinach. Dojrzałość polega na utwierdzaniu się w przekonaniu, że obrana przez nas droga jest świadoma i celowa, a także prowadzi do realizacji marzeń. Pokora, ciężka praca, umiejętność słuchania oraz podążanie za intuicją czynią nas spełnionymi , zarówno zawodowo, jak i życiowo.

Jak wygląda u Pana sam początek procesu twórczego? Czy są to chwile nad pustą kartką, spędzone w terenie, a może pomysły przychodzą niespodziewanie?

Proces twórczy, szczególnie w przypadku podejmowania tematów związanych z pamięcią oraz historią, przebiega na poziomie wielowarstwowym i wielowątkowym. Analiza kontekstu historycznego oraz kontekstu miejsca stanowi podstawę procesu projektowego. Wzajemne powiązanie wszystkich zastosowanych elementów sprawia, że obiekt lub przestrzeń osiąga dojrzałość, uniwersalność oraz ponadczasowy charakter. Odpowiednio i świadomie zaprojektowana przestrzeń bądź obiekt zyskuje wówczas pełnię znaczeniową. Impulsy twórcze pojawiają się często niespodziewanie ,nierzadko w bezpośrednim kontakcie z kontekstem miejsca , jednak równie często proces ten rozwija się w ramach złożonych, długoterminowych cykli koncepcyjnych. Przeniesienie idei do formy szkicu stanowi moment domknięcia etapu koncepcyjnego projektu. Kolejne fazy, obejmujące wizualizację, opracowanie techniczne oraz realizację, zamykają cały proces projektowy. W etapie realizacji projektu uczestniczy interdyscyplinarny zespół specjalistów, w tym historycy, animatorzy oraz wykonawcy.

Czy są osoby, dzieła lub doświadczenia, które szczególnie ukształtowały Pana wrażliwość jako twórcy?

Na mojej drodze życiowej pojawiło się wielu mentorów i autorytetów z różnych dziedzin interdyscyplinarnych. Twórczość takich artystów i twórców jak Richard Serra, Eduardo Chillida, Isadora Duncan, David Lynch, René Magritte, Pablo Picasso, Peter Zumthor, Louis Kahn czy Tadao Ando stanowi jedynie część inspiracji, które ukształtowały mnie zarówno jako artystę, jak i architekta.

Który z dotychczasowych projektów jest Panu dziś najbliższy i z jakiego powodu?

Kamienne Piekło – projekt niezrealizowany; założenia urbanistyczno-architektoniczne miejsca pamięci pomordowanych w byłym nazistowskim obozie zagłady KL Gross-Rosen.

Chcąc poznać historię tego miejsca, zwiedzający muszą przemierzyć drogę podobną do tej, którą codziennie pokonywali więźniowie obozu, zmuszani do pracy w kamieniołomie. Architektura znajduje się na pograniczu rzeźby, a zastosowane minimalne środki wyrazu mają na celu wywołanie u zwiedzającego poczucia niepokoju i traumy.

Zderzenie się z tym tematem było dla mnie osobiście niezwykle emocjonalne, zarówno w w niezwykle trudnym  w kontekście historycznym, jak i w założeniach projektowych. Historie łódzkich tragedii oraz samo miejsce, odczuwane na każdym poziomie ciała i umysłu, wywarły ogromny wpływ na moje zmysły. Kształtowanie przestrzeni pamięci w tak tragicznym miejscu stanowiło dla mnie wyjątkowo trudne wyzwanie.

Jak postrzega Pan przyszłość architektury ,zarówno w Polsce, jak i globalnie? Jakie wartości zyskają na znaczeniu, a z jakimi być może będziemy się żegnać?

Zmiany globalne, zarówno w kontekście cywilizacyjnym, jak i geopolitycznym, a także zmiany klimatu, wpływają na sposób postrzegania architektury oraz na wartości, jakie powinna ona ze sobą nieść. Zwracanie uwagi nie tylko na funkcjonalność, lecz także na materialność i ekonomię rozwiązań, stanowi podstawę świadomego kreowania przestrzeni.

Powtarzalność i standaryzacja rozwiązań projektowych stają się ostatnio niestety domeną wielu realizowanych obiektów. Warto przełamywać utarte kanony. Architektura powinna wyznaczać nowe trendy, być innowacyjna i wizjonerska, powinna zawsze pozostawać ponadczasowa i uniwersalna.

Więcej:

• Rzeźba miejska polskiego architekta doceniona w prestiżowym konkursie Mujassam Watan Urban Sculpture Challenge 
• Architektura, która dojrzewa jak wino. Nizio Design International rozbudowuje Dwór Sanna
• Muzeum Powstania Warszawskiego otwarte na miasto. Nizio Design International zapowiada nową odsłonę MPW