Zakopane. Wybitne dzieło Witkiewicza otrzymało na remont ponad 1,6 mln
Zaprojektowana przez samego Stanisława Witkiewicza – wizjonera, malarza i twórcę stylu zakopiańskiego – Willa „Pod Jedlami” na stałe wpisała się w tatrzański krajobraz. Architekt marzył o stworzeniu narodowego stylu zakorzenionego w podhalańskiej tradycji, a dom wzniesiony na wzgórzu Koziniec uchodzi dziś za jedną z najdoskonalszych realizacji tej idei.
Autor: MG
W willi mieszkała i tworzyła Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, jedna z najważniejszych poetek dwudziestolecia międzywojennego, a częstym gościem była jej siostra – Magdalena Samozwaniec. Dom szybko stał się centrum życia kulturalnego, przyciągając ludzi pióra, artystów i myślicieli. Mieszkała tu także Róża Thun, a później również Zofia i Witold Paryscy – wybitni znawcy Tatr.
Budynek powstał w 1897 roku z inicjatywy Jana Gwalberta Pawlikowskiego – dziś nieco zapomnianego, lecz wybitnego przedstawiciela polskiej inteligencji przełomu XIX i XX wieku. Był prawnikiem, ekonomistą, historykiem literatury, pionierem taternictwa, prekursorem ochrony przyrody oraz założycielem i pierwszym redaktorem „Wierchów”.
Początkowo miała pełnić funkcję niewielkiego domu letniskowego. Jan Gwalbert Pawlikowski planował stworzyć miejsce przeznaczone przede wszystkim do rodzinnego wypoczynku, sprzyjające ciszy i bliskości natury. Ostatecznie powstał jednak znacznie bardziej okazały budynek – bogato zdobiona rezydencja, uznawana za jedną z najważniejszych realizacji stylu zakopiańskiego. Obiekt wybudowali lokalni rzemieślnicy: Wojciech Roj, Zapotoczny i Jan Obrochta, pod okiem samego projektanta.
Wyjątkowy charakter willi doceniono także na arenie międzynarodowej: makietę zaprezentowano podczas Wystawy Światowej w Paryżu w 1900 roku.
Posadowiona na wysokiej, kamiennej podmurówce, ozdobiona rzeźbionymi detalami i otoczona wiekowymi drzewami willa zachwyca harmonijnym połączeniem solidności z dekoracyjnością.
Architekturę urozmaicają liczne elementy charakterystyczne dla stylu zakopiańskiego: głęboki podcień w części wschodniej, przeszklona weranda od zachodu oraz otwarta weranda od północy, połączona z kamiennymi schodami prowadzącymi do bocznego wejścia. Znajduje się tam również przeszklona galeria osłaniająca schody frontowe. Całość zdobią rzeźbione detale wykonane w technice rytu wgłębnego, zachowane dekoracyjne rysie, a także szczyty dachowe ozdobione słoneckami i pazdurami.
Równie imponujące pozostają wnętrza, które kryją oryginalne meble, góralską ornamentykę oraz dzieła sztuki. Zachowały się tu bogato dekorowane sosręby z motywami roślinnymi, tragarze, piece kaflowe i kamyczkowe, parkiety na parterze oraz białe podłogi na poddaszu.
Teraz przed tym wyjątkowym zabytkiem otwiera się kolejny rozdział. Willa „Pod Jedlami” otrzymała 1 607 158 zł na remont w ramach pierwszego naboru do programu Ochrona zabytków 2026.
