Jak Cepelia wpłynęła na gust Polaków? W Krakowie trwa wystawa o wyjątkowym zjawisku PRL-u
Do tej pory Centrala Przemysłu Ludowego i Artystycznego (Cepelia) kojarzona była głównie z trudnymi wspomnieniami z czasów PRL-u. Wystawa „Obywatelka Cepelia” w Muzeum Narodowym w Krakowie pokazuje działalność i dorobek tej instytucji, podkreślając jej znaczenie jako niezwykle ważnego ośrodka polskiego designu. Ostatecznie Cepelia wywarła znaczny wpływ na wiele dziedzin, w tym na polskie meblarstwo, tkaninę, modę, a nawet architekturę.
Artykuł sponsorowany
Centrala Przemysłu Ludowego i Artystycznego (Cepelia) działała w latach 1949-1990 i pełniła funkcję centralnego związku spółdzielni rękodzielniczych. Jej głównym zadaniem była dystrybucja i sprzedaż artykułów wytwarzanych przez zrzeszone podmioty, dla których najważniejszą inspiracją pozostawała polska sztuka ludowa i twórczość lokalnych artystów.
W okresie największego rozwoju sieć Cepelii była monumentalną infrastrukturą, obejmującą setkę spółdzielni wytwórczych, siedem biur terenowych, ponad trzysta punktów sprzedaży w całej Polsce oraz zagraniczne salony – w tym również lokale w Brukseli, a nawet w Nowym Jorku. Funkcjonowały też jednostki badawczo-rozwojowe oraz zespoły folklorystyczne. W szczytowych momentach działalności instytucja zatrudniała nawet 45 tysięcy osób.
Przez te wszystkie lata, a również później, Cepelia wyznaczała trendy w wystroju polskich domów, modzie oraz pamiątkarstwie, a także współtworzyła powszechne rozumienie rodzimego folkloru i tradycji. Stała się jednym z najbardziej wyrazistych zjawisk epoki PRL-u.
Pełne spektrum funkcjonowania Centrali Przemysłu Ludowego i Artystycznego odsłania krakowska ekspozycja. Zwiedzający mogą zapoznać się z poszczególnymi etapami: od projektowania i produkcji, przez badania i eksperyment, po system sprzedaży i wystawiennictwa.
„Ekspozycja obejmuje trzy podstawowe obszary cepeliowskiej wytwórczości: nowoczesną, „ludową” i retro, a obok nich modę i biżuterię, pamiątkarstwo, plakat i druki oraz zjawisko cepeliowskiego kiczu. Prezentowane eksponaty, w zdecydowanej większości nigdy dotąd niepublikowane i niewystawiane, pochodzą z kolekcji muzealnych i prywatnych. Ten ostatni fakt sam w sobie mówi wiele o współczesnym statusie przedmiotów z Cepelii: rozproszonych, nieraz niedocenianych, a zarazem coraz chętniej gromadzonych i odkrywanych na nowo” – wyjaśniają kuratorzy wystawy, prof. UAM dr hab. Piotr Korduba i dr Anna Wiszniewska.
Ważnym wątkiem poruszonym na ekspozycji jest współpraca między Cepelią a najwybitniejszymi twórcami epoki, takimi jak Jolanta Owidzka i Wojciech Sadley w dziedzinie tkaniny czy Helena i Lech Grześkiewiczowie w dziedzinie ceramiki. Zestawienie unikatowych prac oraz krótkich serii autorskich z produkcją masową i przykładami tzw. cepeliowskiego kiczu pozwoliło stworzyć obraz ówczesnej rzeczywistości.
„Obywatelka Cepelia” wpisuje się w najnowsze badania nad kulturą materialną PRL-u i pomaga zrozumieć, dlaczego Cepelia, mimo swojego ogromnego wpływu na społeczeństwo, do dziś budzi żywe dyskusje i sprzeczne emocje wśród ekspertów.
Uzupełnieniem ekspozycji jest katalog, zawierający zagadnienia, które z różnych powodów nie mogły zostać w pełni zaprezentowane na wystawie, a są niezbędne dla pełnego ukazania skali i skomplikowania fenomenu Cepelii. Teksty przygotowali wybitni eksperci – historycy sztuki i historycy, etnografki i etnolożki, historycy kultury materialnej, badacze wzornictwa i muzykolog. Wystawie towarzyszy też program edukacyjny, w skład którego wchodzą oprowadzania, warsztaty sensoryczne i panel dyskusyjny.
WYSTAWA „Obywatelka Cepelia"
- Miejsce: Muzeum Narodowe w Krakowie, Gmach Główny, (al. 3 Maja 1, Kraków)
- Czas trwania: 9.10.2026 - 21.02.2027
- Organizator Muzeum: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
- Mecenas MNK: PGE Polska Grupa Energetyczna S.A.
- Partnerzy Strategiczni MNK: PZU S.A., Totalizator Sportowy Sp. z o.o.
- Partnerzy promocyjni: Kraków Airport, AMS S.A.
Więcej:
