Algorytmy i człowieczeństwo. Refleksja o AI na wystawie w Poznaniu

W Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu trwa wystawa „AI – Algorytmy Iluzji”, która podejmuje krytyczną i szeroką refleksję nad sztuczną inteligencją jako zjawiskiem kulturowym, społecznym i politycznym. Ekspozycja zadaje też pytanie, co to znaczy być człowiekiem w świecie algorytmów, danych i połączeń.

Tytuł wystawy wskazuje na dwa sposoby myślenia o AI. „Algorytmy” odnoszą się do procedur matematycznych i informatycznych, które stanowią podstawę działania tych systemów. „Iluzje” z kolei dotyczą zarówno ich funkcjonowania, jak i narracji budowanych wokół technologii przez przemysł i władzę.

Cécile Babiole, „Sploty krosna”

„Choć systemy AI są obecnie powszechnie dostępne i szeroko wykorzystywane, nie zawsze towarzyszy temu zrozumienie, jak działają, jak powstają oraz czym właściwie są. W tym sensie sztuczna inteligencja zdaje się funkcjonować w zbiorowej wyobraźni niczym kapelusz iluzjonisty. Do nieprzeniknionego czarnego cylindra – aplikacji lub programu – wrzucamy kilka składników: komendy, prompty, by po chwili ujrzeć całkiem realnego „białego królika” lub odpowiedź na skrywane nawet przed bliskimi pytanie. Dlatego właśnie mówimy o „czarnej skrzynce technologii” – nieprzejrzystej dla ludzkiego wzroku i poznania. Tymczasem za uwodzącą nasze zmysły iluzją skrywają się mniej lub bardziej skomplikowane instrukcje – algorytmy” – podkreślają kuratorki wystawy, Sylwia Szykowna i Aleksandra Kosior.

Na wystawie nie zobaczymy generatywnych obrazów tworzonych przez sztuczną inteligencję. Zamiast tego prezentowane są prace, które krytycznie podejmują temat AI i pokazują jej materialny wymiar, czyli infrastrukturę obejmująca centra danych, podmorskie kable, wydobycie surowców, zużycie energii oraz ludzką pracę.

Joanna Żylińska, „Kwiaty metalu”

Ekspozycja obejmuje instalacje, prace wideo, projekty badawcze i wizualizacje danych. Artyści i artystki przyglądają się m.in. temu, co „widzą” algorytmy, jak powstają zbiory treningowe oraz jakie relacje władzy wpisane są w procesy klasyfikacji i predykcji. Ważnym elementem są także „kapsuły czasu” – zestawienia archiwalnych materiałów ze współczesnymi pracami, pokazujące ciągłość technologicznych wyobrażeń.

Wśród prezentowanych prac znajdują się realizacje artystów i artystek z Polski i zagranicy, m.in. Trevora Paglena, Agnieszki Kurant, Anny Ridler i Przemysława Jasielskiego. Można zobaczyć m.in. „Ludzkie komputery” kolektywu Rybn.org, odnoszące się do historii „Mechanicznego Turka”, oraz „Pętle krosna” Cécile Babiole, łączące kodowanie z tkaniem i przypominające o pracy kobiet w historii technologii. Istotnym punktem jest także praca „Calculating Empires. A Genealogy of Power and Technology” autorstwa Kate Crawford i Vladana Jolera.

Anna Ridler, „Zapis muszli”

Wystawie towarzyszy program wydarzeń: spotkania z artystami i artystkami, oprowadzania, warsztaty i działania edukacyjne. W Holu Wielkim można również oglądać wystawę „Retro-Elektro. Uniwersum Lema według Mroza”.

„AI – Algorytmy Iluzji” można oglądać do 12.07.2026.