Czy to ja patrzę na pętlę, czy pętla patrzy na mnie? Rozmowa z Mario Ruggiero, którego prace będzie można już wkrótce zobaczyć na festiwalu Kinomural

Mario, jako artysta new media pokazujący swoją pracę na Kinomuralu – co sprawiło, że zdecydowałeś się przywieźć tu swoją sztukę i jak to jest wystawić swój cyfrowy uniwersum w przestrzeni publicznej miasta?

Myślę, że Kinomural to jeden z najważniejszych festiwali dla osób pracujących z obrazem i tym, co nazywamy sztuką wizualną. To nie pierwszy raz, kiedy pokazuję swoją pracę, ale sama myśl o tym, że coś, co powstało w samotności, w ciemności, o piątej rano, będzie wyświetlane na ogromnej ścianie – to naprawdę niesamowite uczucie. Wszystko, co wchłonąłem przez lata – obrazy, pomysły, rzeczy, które widziałem albo przeżyłem, a potem zamieniłem w pętle – nagle wychodzi ze studia i przejmuje przestrzeń publiczną. Dla mnie to coś niezwykłego i jestem naprawdę ciekawy, co stanie się z pracą, gdy znajdzie się poza kontekstem, w którym powstała. Najbardziej interesuje mnie sposób, w jaki ludzie tego doświadczają. Jestem przyzwyczajony do relacji z odbiorcą poprzez ekran, wyświetlenia, polubienia, liczby. Tutaj przed pracą staną prawdziwi ludzie. Chcę zobaczyć, czy się zatrzymają, jak zareagują, czy coś się wydarzy. Prawdziwa reakcja, nawet niewielka, znaczy dla mnie coś zupełnie innego niż lajk. Bardzo cieszę się też z samego zaproszenia. Kiedy zobaczyłem listę pozostałych artystów, wielu z nich naprawdę podziwiam, poczułem autentyczną dumę, że mogę być częścią tego wydarzenia.

Kinomural odbywa się w głośnej, otwartej przestrzeni miasta. Czy Twoja praca powstaje z myślą o konkretnej ścieżce dźwiękowej, czy polegasz raczej na rytmie wizualnym?

Muzyka jest w mojej pracy naprawdę ważna, ale może jeszcze ważniejsze są dźwięki i szumy. W pracach, które nazywam Time Geometry, nakładam na przykład ten sam dźwięk na siebie kilka razy, celowo tworząc wzorzec sugerujący jakieś przesunięcie w przestrzeni i czasie. Te prace próbują pokazać czas jako sekwencję wydarzeń rozgrywających się w przestrzeni. To rzecz fizyczna, a dźwięk też jest fizyczny. Byłbym zresztą bardzo zadowolony, gdyby hałas miasta wymieszał się z dźwiękiem, który stworzyłem, gdyby powstał między nimi jakiś dialog, może nawet lekko destabilizujący. W takim przypadku nie chciałbym, żeby dźwięk mojej pracy izolował ją od otoczenia. Wolałbym, żeby owinął się wokół środowiska i w jakiś sposób zmienił sposób, w jaki postrzega się to, co dzieje się dookoła.

Kiedy ludzie staną przed Twoją pracą na ulicach Wrocławia, jaką reakcję – emocjonalną lub fizyczną – chciałbyś wywołać?

Moja praca jest mocno związana z ideą czasu, więc przede wszystkim chciałbym, żeby ludzie zaczęli myśleć o czasie. Chciałbym, żeby ktoś się zastanowił: „Stoję tu i oglądam wideo, które ciągle się powtarza. Czy marnuję czas? Czy go zatrzymuję? A może w jakiś sposób do niego wchodzę?”. Interesuje mnie też zjawisko z psychologii zwane sytością semantyczną – kiedy powtarzasz słowo tyle razy, że w końcu traci ono znaczenie i staje się niemal czystym dźwiękiem. Myślę, że coś podobnego może się dziać z obrazami. Powtórzenie może pchać je w stronę abstrakcji, sprawiając, że tymczasowo tracimy ich pierwotne znaczenie, a jednocześnie odsłaniając dynamikę ukrytą wewnątrz danego zdarzenia. No i oczywiście chciałbym, żeby ludzie po prostu cieszyli się tymi filmami. To też. Może zwłaszcza to. :)

Można się spodziewać, że niemal każdy w tłumie wyciągnie smartfon, żeby sfilmować Twój projekt. Co czujesz na myśl o tym, że pętla Twojej pętli zostanie uchwycona na ich ekranach? Czy to psuje fizyczne doświadczenie, czy raczej daje dziełu nowe życie?

Zastanówmy się: praca jest filmowana, tworzona, publikowana i doświadczana na smartfonie. Potem jest wyświetlana na ścianie budynku, ponownie filmowana i ponownie publikowana, tylko po to, by znów być doświadczaną na smartfonie. Powiedziałbym, że to zasadniczo pętla. Z jednej strony bardzo podoba mi się myśl, że praca może zyskać nowe życie dzięki temu, że zostanie nagrana. Dokumentacja jest ważna i cieszę się, że istnieje, bo pozwala pracy krążyć dalej, nawet po zakończeniu wydarzenia. Z drugiej strony muszę przyznać, że gdybym zobaczył większość ludzi oglądających mój film bez ekranu telefonu przed twarzą, uznałbym to za ogromny sukces. Więc pewnie sam bym to sfilmował, żeby udokumentować, że coś takiego się wydarzyło. I znowu wracamy do… no cóż, zastanówmy się.

Technologia i nowe media zmieniają się szybciej niż kiedykolwiek. Jak, patrząc kilka lat naprzód, widzisz przyszłość sztuki wideo i rozwój własnej praktyki wraz z nowymi technologiami?

Znaleźliśmy się w dziwnej sytuacji. Technologicznie wciąż idziemy do przodu, podczas gdy kulturowo często zdajemy się chcieć cofać. Na nowo odkrywamy film, polaroidy, aparaty analogowe – może dlatego, że próbujemy odzyskać relację z obrazem, którą gdzieś po drodze utraciliśmy. Jednocześnie boimy się zatrzymać, bo wydaje się, że pociąg wciąż przyspiesza. Dziś mamy niesamowicie potężne i dostępne narzędzia. Możemy tworzyć obrazy, filmy, muzykę, światy 3D, a dzięki AI także rzeczy, które jeszcze kilka lat temu wymagałyby studia, budżetu i dziesiątek ludzi. Ta wolność jest niesamowita, ale może też prowadzić do pewnego rodzaju paraliżu. Kiedy wszystko jest możliwe, trudniej zrozumieć, czego właściwie chcemy. I, paradoksalnie, wszyscy możemy zacząć wyglądać coraz bardziej podobnie, korzystając z tych samych narzędzi, tych samych modeli i tych samych systemów generatywnych. Mam nadzieję, że sztuka wideo może odejść od tego rodzaju standaryzacji, popychając technologię i zmuszając ją do robienia rzeczy, do których nie została zaprojektowana. Podoba mi się myśl, że może tworzyć nowe języki, nawet takie, które na początku trudno zrozumieć. To, co staram się robić, to nie pozwalać sobie na zbytnią wygodę z narzędziami, które mam – zamiast tego je psuć, przeciążać, aż zaczną się zacinać, i patrzeć, co się stanie. To trochę jak wtedy, gdy jako dziecko miałem samochodzik na pilota. O wiele bardziej bawiło mnie rozbijanie go, rozkładanie na części i składanie z powrotem tak, żeby działał w jakiś kompletnie absurdalny sposób, niż zwyczajne jeżdżenie nim. W przyszłości chciałbym na przykład sprawdzić, jak bardzo mogę zredukować wideo do absolutnego minimum, zachowując jednocześnie jego zrozumiałość. Trochę jak usuwanie samogłosek ze zdania: Kdy sn sm gsk z zdn, wcż mżn zrzmc, c jst npsn. Chciałbym opowiedzieć historię, która działa właśnie w ten sposób, ale za pomocą obrazów – redukując ją do absolutnego minimum, żeby przetestować granice zrozumiałości.