Jak rośliny zmieniły świat? Botanika i sztuka w muzeum, które powstało dzięki ogrodnikom
Za tulipanami, różami czy orchideami stoją opowieści o dalekich podróżach, odkryciach i globalnych powiązaniach. Rośliny trafiały do Europy wraz z handlem i ekspansją imperiów, a ich obecność w ogrodach była efektem skomplikowanych procesów, w których brało udział wiele kultur i społeczności. Oksfordzka wystawa „In Bloom. How Plants Changed Our World” w przystępny sposób opowiada te niesamowite historie.
Autor: MG
Zdjęcie główne: Justine Smith (ur. 1971), Specimen Florae Britannicae, 2023–2024, banknoty funta brytyjskiego, drut, drewno, srebro, 50 × 73 × 47 cm, Bank of England Collection, © Justine Smith
Muzeum Ashmolean zawdzięcza swoje powstanie dwóm zapalonym ogrodnikom, którzy postanowili „kolekcjonować świat”. W XVII wieku John Tradescant Starszy i Młodszy, ogrodnicy pracujący dla arystokracji i dworu, podróżowali do Niderlandów, Francji, Rosji i Ameryki Północnej, gromadząc rośliny, nasiona, okazy oraz intrygujące przedmioty, które później stworzyły podstawę kolekcji. Wystawa wraca do tych początków i bada, jak w XVII wieku pozyskiwano, klasyfikowano i rozpowszechniano rośliny.
Wiele gatunków – takich jak tulipany, róże, orchidee czy kamelie – trafiło do Wielkiej Brytanii dzięki sieciom imperium łączącym Europę, Azję, Afrykę i Ameryki. Niektóre rośliny wywoływały ogromne zainteresowanie społeczne. Tulipany doprowadziły do spekulacyjnej bańki znanej jako „tulipomania”, kiedy w XVII wieku ceny rzadkich cebulek dorównywały wartości domu nad kanałem.
W epoce wiktoriańskiej podobne „gorączki kolekcjonerskie” dotyczyły paproci, orchidei i rododendronów. Inne rośliny stały się częścią codziennego życia – herbata, dziś nierozerwalnie związana z brytyjską tożsamością, stała się towarem o znaczeniu gospodarczym i politycznym.
Oksford odegrał istotną rolę w rozwoju wiedzy botanicznej. Uniwersytecki Ogród Botaniczny – najstarszy w Wielkiej Brytanii – stanowił środowisko do badania adaptacji nowych gatunków. Tworzono tam pierwsze zielniki, kolekcje nasion i materiały dydaktyczne. Na wystawie zobaczyć można niezwykłe XIX-wieczne modele roślin wykonane z papier mâché, które pozwalały studentom badać ich strukturę.
Na wystawie znajduje się również „skrzynia Warda” – szczelne szklane terrarium opracowane w latach 40. XIX wieku przez Nathaniela Warda. Było to wówczas przełomowe rozwiązanie, które umożliwiło transport żywych roślin na duże odległości i przyczyniło się do globalnego przemieszczania gatunków.
Wystawa nie unika też trudniejszych tematów. Przemieszczanie roślin miało poważne konsekwencje dla ludności rdzennych i kolonizowanych regionów. Rosnące zapotrzebowanie Europy na cenne gatunki prowadziło do przekształcania lokalnych ekosystemów i gospodarek. W wielu miejscach tworzono monokultury, które zastępowały lokalną bioróżnorodność. Brytyjski udział w handlu opium, który doprowadził do wojen opiumowych, jest jednym z najbardziej kontrowersyjnych przykładów.
Pojawia się wątek tradycji wizualnych, które kształtowały sposób przedstawiania i rozumienia roślin. Prace wybitnych artystów botanicznych – Rachel Ruysch, Marii Sibylli Merian, Georga Dionysiusa Ehreta i Ferdinanda Bauera – pokazują, jak ilustratorzy przyczyniali się do identyfikacji gatunków i wymiany wiedzy.
Ekspozycję wieńczą współczesne dzieła – od wielkoformatowych rysunków po spektakularne tkaniny inspirowane perspektywą zapylających owadów. Towarzyszy im fotograficzny projekt Fran Monks, przedstawiający pięciu czołowych oksfordzkich naukowców zajmujących się badaniami roślin i ochroną środowiska.
Szukasz inspiracji? Sprawdź & Living 39 „Dom, który zakwita. O architekturze, która wtapia się w ogród i ludziach, którzy żyją blisko natury".
