Miasto jako scena? Pierwszy rok Polskich Stolic Kultury pokazuje, że to możliwe
W tym roku Bielsko-Biała stała się pierwszą Polską Stolicą Kultury – towarzyszy temu ponad sto wydarzeń, międzynarodowe projekty artystyczne, spotkania z naturą i nowe przestrzenie dialogu. Pierwszy rok projektu „Polskie Stolice Kultury 2026–2028” udowadnia też, że kultura nie musi ograniczać się do sal koncertowych i instytucji. Może wychodzić na ulice, angażować mieszkańców, odkrywać na nowo miejską przestrzeń i stawać się ważnym elementem rozwoju lokalnych społeczności. Inicjatywa realizowana przez Narodowe Centrum Kultury otwiera nowy rozdział w myśleniu o roli kultury w Polsce. W 2027 roku pałeczkę przejmą Katowice.
Artykuł sponsorowany
Kultura nie zaczyna się i nie kończy na scenie. Czasami rodzi się na miejskim placu, w parku, na targowisku, w dawnej hali bankowej albo podczas rozmowy z drugim człowiekiem. Może być impulsem do spotkania, sposobem na odkrywanie lokalnej tożsamości i narzędziem zmiany społecznej. Właśnie tę perspektywę proponuje projekt „Polskie Stolice Kultury 2026–2028”, którego pierwszą odsłoną jest Bielsko-Biała.
Inicjatywa ta powstała z potrzeby docenienia potencjału miast, które znalazły się w gronie finalistów konkursu o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2029. Choć europejski tytuł przypadł Lublinowi, wysiłek, pomysły i zaangażowanie społeczności Bielska-Białej, Katowic i Kołobrzegu nie pozostały bez kontynuacji. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zainicjowało program, dzięki któremu każde z tych miast otrzymuje własny rok, by zaprezentować swój dorobek, rozwijać lokalną kulturę i budować jej przyszłość.
Bielsko-Biała: dobrostan utkany z kultury
17 stycznia 2026 roku Bielsko-Biała oficjalnie zainaugurowała swoją obecność w roli pierwszej Polskiej Stolicy Kultury. Barwne korowody taneczne, wspólny polonez, koncert „Evviva l’arte” oraz uroczysta gala w Cavatina Hall symbolicznie rozpoczęły rok, w którym miasto znalazło się w centrum ogólnopolskiej uwagi.
Hasło bielskiej edycji – „Tkamy dobrostan” – nie jest wyłącznie promocyjnym sloganem. To opowieść o mieście jako przestrzeni, w której splatają się trzy ważne wymiary życia: wspólnota, natura i kreatywność. Ich wzajemne oddziaływanie ma budować jakość życia mieszkańców, wzmacniać poczucie przynależności i otwierać nowe możliwości współpracy.
Program Bielska-Białej obejmuje ponad sto wydarzeń artystycznych, edukacyjnych i społecznych. Obok nowych przedsięwzięć znalazły się w nim także rozpoznawalne festiwale i inicjatywy, które od lat budują kulturalną markę miasta. Ważne było nie tylko zaproszenie publiczności do uczestnictwa w wydarzeniach, lecz także pokazanie, jak wiele różnorodnych środowisk, instytucji, artystów i organizacji współtworzy lokalny krajobraz kultury.
Jednym z najbardziej spektakularnych przykładów takiego podejścia była plenerowa realizacja opery „Carmen” Georges’a Bizeta. Pod koniec sierpnia centrum Bielska-Białej zamieniło się w wielką teatralną scenę. W spektaklu wystąpiło blisko 200 wykonawców – soliści operowi, aktorzy, muzycy, chórzyści i tancerze. Akcja wykroczyła poza tradycyjną scenę, obejmując przestrzeń przed Teatrem Polskim, ulicę Zamkową i okolice Zamku Sułkowskich. Architektura miasta stała się integralną częścią widowiska.
To ważny przykład idei, która przyświeca całemu programowi: sztuka może opuszczać instytucjonalne mury i wchodzić w bezpośrednią relację z mieszkańcami. Może przywracać znaczenie miejscom, przypominać ich historię i nadawać im nowe funkcje.
Ważnym wydarzeniem była również pierwsza edycja międzynarodowego konkursu Preisner Scoring Competition, zainicjowanego przez pochodzącego z Bielska-Białej Zbigniewa Preisnera. Konkurs poświęcony muzyce filmowej i ilustracyjnej stworzył przestrzeń prezentacji talentów młodych kompozytorów, a jednocześnie podkreślił znaczenie muzycznej tradycji miasta i jego ambicji międzynarodowych.
Bielsko-Biała udowodniła także, że kultura może w naturalny sposób łączyć sztukę z refleksją nad środowiskiem. W czerwcu, w ramach Festiwalu Górskiego „Magia Gór”, w Parku Centrum Edukacji Ekologicznej „Ekosynteza” zaprezentowano instalacje artystyczne Jana Sajdaka i Oskara Zięty. Prace weszły w dialog z krajobrazem, światłem, wodą i otaczającą przyrodą. Nie były jedynie obiektami wystawionymi w parku – stały się zaproszeniem do uważniejszego spojrzenia na relację człowieka ze środowiskiem.
Ważnym wymiarem programu była również edukacja i rozwój kompetencji artystycznych. W lipcu podczas Konferencji Tańca Lato BBaletowe gościł Tendai Makurumbandi – choreograf i performer związany z norweskim środowiskiem artystycznym. Prowadzony przez niego warsztat „Move What You Carry” pokazywał, jak poprzez ruch, rytm i improwizację można rozmawiać o pamięci, tożsamości i przynależności. Był to zarazem przykład międzynarodowej wymiany doświadczeń wpisanej w założenia projektu.
Wędrujący Festiwal: sztuka poza utartymi szlakami
Szczególnym wydarzeniem pierwszego roku projektu była pierwsza edycja Wędrującego Festiwalu, zorganizowana przez Narodowe Centrum Kultury we współpracy z Bielskim Centrum Kultury im. Marii Koterbskiej. Od 2 do 4 października Bielsko-Biała stała się przestrzenią spotkania sztuki współczesnej, muzyki, performansu, filmu, natury i lokalnej społeczności.
Kuratorem wydarzenia był Krystian Lada – reżyser operowy, dramaturg i librecista, którego międzynarodowe doświadczenie pozwoliło nadać festiwalowi interdyscyplinarny i otwarty charakter.
Wędrujący Festiwal od początku pomyślany został jako przedsięwzięcie przekraczające granice tradycyjnego uczestnictwa w kulturze. Nie ma jednej sceny ani jednej trasy zwiedzania. Są różne miejsca, doświadczenia i sposoby spotkania ze sztuką. Każda kolejna edycja będzie powstawać w innym mieście Polskiej Stolicy Kultury, reagując na jego specyfikę, historię, krajobraz i potrzeby mieszkańców.
Kiedy Bielsko-Biała przekaże w przyszłym roku tytuł Katowicom, nie zakończy się historia rozpoczęta w 2026 roku. Przeciwnie – jej kolejne rozdziały będą powstawać w nowych miejscach, wśród nowych społeczności i w odpowiedzi na ich własne potrzeby.
Więcej:
