„Mycelium. Formy z królestwa grzybów". Nowa wystawa w Muzeum Architektury we Wrocławiu
Czy grzybnia może stać się materiałem przyszłości dla architektury i projektowania? Wystawa „Mycelium. Formy z królestwa grzybów” w Muzeum Architektury we Wrocławiu zamierza pokazać, jak mycelium może funkcjonować jednocześnie jako tworzywo, przedmiot badań i punkt wyjścia do myślenia o architekturze jako części żywego ekosystemu.
Grzybnia zwykle jest niewidoczna – rozwija się pod ziemią, wewnątrz obumarłych fragmentów roślin i w ich tkankach, tworząc rozbudowane sieci połączeń. Na wystawie w Muzeum Architektury ten biologiczny mechanizm staje się punktem wyjścia do rozmowy o współzależności, regeneracji i projektowaniu, które nie traktuje środowiska wyłącznie jako tła dla działalności człowieka.
Prezentowane prace koncentrują się na kompozytach na bazie grzybni i ich możliwym zastosowaniu w architekturze. Mycelium pojawia się tu jako medium eksperymentów projektowych, materiał budowlany oraz obiekt badań naukowych. Twórcy wystawy przyglądają się mu z trzech perspektyw: estetycznej, semantycznej i materiałowej.
Jedną z najciekawszych cech pracy z grzybnią jest ograniczona możliwość pełnego kontrolowania efektu. Projektant może określić geometrię obiektu i warunki jego wzrostu, ale na ostateczną formę wpływają również gatunek grzyba, rodzaj substratu, wilgotność, temperatura czy czas. Powstające elementy nie są więc identycznymi produktami przemysłowymi. Ich faktura, kolor i struktura mogą się różnić, a ślady procesu wzrostu stają się integralną częścią estetyki materiału.
Wystawa zwraca też uwagę na problem trwałości materiałów. W architekturze długowieczność przez wieki była uznawana za jedną z podstawowych wartości, jednak nie wszystkie elementy otoczenia muszą istnieć przez dziesięciolecia. W przypadku czasowych pawilonów, aranżacji wystaw czy wyposażenia większe znaczenie może mieć możliwość rozkładu i ponownego włączenia materiału w naturalny obieg. Kompozyty grzybniowe mogą powstawać m.in. z odpadów rolniczych i drzewnych, a po zakończeniu użytkowania ulegać biodegradacji.
Ich zastosowanie w budownictwie nadal pozostaje jednak przedmiotem badań. Ze względu na ograniczoną wytrzymałość mechaniczną mycelium wykorzystywane jest przede wszystkim eksperymentalnie jako materiał izolacyjny, wypełnienie przegród czy element wykończeniowy, znacznie rzadziej jako materiał konstrukcyjny. Pokazywane na wystawie realizacje prezentują różne sposoby formowania, łączenia i biologicznego zespalania elementów, ale jednocześnie wskazują na problemy związane m.in. z wilgocią, trwałością, bezpieczeństwem biologicznym i skalowaniem technologii.
Grzybnia pełni tu również rolę metafory. Jej sposób funkcjonowania – oparty na rozproszonej sieci zależności i nieustannej wymianie – staje się modelem myślenia o architekturze jako procesie, a nie wyłącznie gotowym obiekcie. Projektowanie inspirowane mycelium zakłada większą otwartość na zmianę, adaptację i relacje zachodzące pomiędzy materiałem, środowiskiem i użytkownikiem.
Wystawa powstała na podstawie badań prowadzonych w laboratorium Mycelium Metamorphosis na Wydziale Architektury Politechniki Poznańskiej pod kierunkiem prof. Agaty Bonenberg. W przygotowaniu prezentowanych elementów uczestniczyli również studenci i studentki wydziału. Kuratorką wystawy jest Agata Bonenberg, a za współpracę kuratorską odpowiada Anna Lewandowska.
Wystawę „Mycelium. Formy z królestwa grzybów”, która otwiera się 15 października w Muzeum Architektury we Wrocławiu, będzie można oglądać do 21 stycznia 2027 roku.
