Wystawa „Obywatelka Cepelia” o polskim wzornictwie i kulturze materialnej PRL w Muzeum Narodowym w Krakowie
Cepelia – sieć sklepów z ludowym wzornictwem, przez cztery dekady wpływała na to, jak wyglądały polskie mieszkania, stroje i pamiątki, a jednocześnie współtworzyła oficjalny obraz rodzimej tradycji i nowoczesności. Wystawa „Obywatelka Cepelia”, prezentowana w Muzeum Narodowym w Krakowie od 9 października, po raz pierwszy tak szeroko i krytycznie przygląda się fenomenowi instytucji, która na trwałe zapisała się w kulturze materialnej PRL.
Artykuł sponsorowany
Autor: IS
Zdjęcie główne: Ekspozycja Cepelii na Targach Wzornictwa w Warszawie, 1961 r., Archiwum Cepelii, Instytut Sztuki PAN
Cepelia, czyli Centrala Przemysłu Ludowego i Artystycznego, przez dekady była jednym z najważniejszych ogniw łączących projektowanie, rzemiosło, produkcję i handel. Jej wpływ wykraczał jednak daleko poza sam rynek przedmiotów użytkowych. To właśnie za jej pośrednictwem określone wzory, materiały i sposoby interpretowania ludowości trafiały do tysięcy domów, ale też budowały wizerunek Polski za granicą.
Wystawa „Obywatelka Cepelia” pokazuje tę instytucję z wielu stron – od zaplecza projektowego i eksperymentalnego, przez produkcję i system dystrybucji, po sprzedaż i wystawiennictwo. Obok przedmiotów codziennego użytku prezentowane są moda, biżuteria, ceramika, tkaniny, pamiątki, plakaty i wydawnictwa.
Na ekspozycji prezentowane będą również prace wybitnych twórców współpracujących z Cepelią. Wśród nich znajdą się m.in. tkaniny Jolanty Owidzkiej i Wojciecha Sadleya czy ceramika Heleny i Lecha Grześkiewiczów. Zwiedzający zobaczą zarówno unikaty i krótkoseryjne projekty, jak i produkcję masową – także tę, która z czasem zaczęła funkcjonować pod nieco ironicznym określeniem „cepeliowskiego kiczu”.
To właśnie napięcie pomiędzy ambicją artystyczną a masową produkcją jest jednym z najciekawszych wątków wystawy. Cepelia potrafiła być jednocześnie przestrzenią do eksperymentu, narzędziem promocji polskiego wzornictwa i instytucją podporządkowaną oficjalnej polityce kulturalnej. Z jednej strony wspierała rzemiosło i dawała projektantom możliwość realizacji własnych pomysłów, z drugiej – utrwalała określony, często uproszczony obraz ludowości.
Wystawa „Obywatelka Cepelia” pozwoli spojrzeć na przedmioty, które przez lata traktowano jako zwykłe wyposażenie mieszkań, pamiątki czy dekoracje, jak na ważne świadectwa swojej epoki – nośniki gustów, aspiracji, ideologii i społecznych wyobrażeń.
Większość prezentowanych na wystawie obiektów nie była wcześniej pokazywana publicznie. Pochodzą z prywatnych kolekcji i magazynów muzealnych, dzięki czemu ekspozycja odsłania mniej znane oblicze Cepelii – nie tylko tej nostalgicznej i dekoracyjnej, ale też eksperymentalnej, nowoczesnej i pełnej sprzeczności.
Wystawa stawia również pytanie o to, dlaczego dziedzictwo Cepelii wciąż powraca – w modzie, projektowaniu i estetyce współczesnych wnętrz. Być może właśnie dlatego, że trudno oddzielić je od zbiorowej pamięci o tym, jak przez dziesięciolecia wyglądała polska codzienność. Kuratorami wystawy są prof. Piotr Korduba i dr Anna Wiszniewska.
Wystawę będzie można oglądać od 9 października do 21 lutego 2027 r.
WYSTAWA „Obywatelka Cepelia"
- Miejsce: Muzeum Narodowe w Krakowie, Gmach Główny, (al. 3 Maja 1, Kraków)
- Czas trwania: 9.10.2026 - 21.02.2027
- Organizator Muzeum: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
- Mecenas MNK: PGE Polska Grupa Energetyczna S.A.
- Partnerzy Strategiczni MNK: PZU S.A., Totalizator Sportowy Sp. z o.o.
- Partnerzy promocyjni: Kraków Airport, AMS S.A.
