Architektoniczny przewodnik po Londynie: od ikon brutalizmu, przez dom-eksperyment po gotyckie ruiny
W najnowszym numerze LABEL 76. God Save the Design podróżujemy po Wielkiej Brytanii, zwiedzamy historyczne mury, dzikie wrzosowiska i pulsujące energią dzielnice. A dziś przedstawiamy subiektywne zestawienie architektonicznych perełek, które warto zobaczyć podczas pobytu w Londynie.
Autor: MG
Barbican
Barbican powstał na terenach zniszczonych podczas II wojny światowej i stał się jednym z najbardziej wyrazistych przykładów powojennej odbudowy Londynu. Zaprojektowany przez trio architektów – Petera Chamberlina, Geoffreya Powella i Christopha Bona – brutalistyczny kompleks wznoszono ponad dekadę, a jego budowę ukończono w 1982 roku.
Od początku miał być manifestem nowoczesności i eksperymentem urbanistycznym tworzonym niemal od podstaw, choć nie obyło się bez kontrowersji, krytyki i miana „najbrzydszego obiektu architektonicznego w Wielkiej Brytanii”. Znajduje się tu osiedle Barbican Estate oraz jedno z największych centrów sztuki w Europie, czyli Barbican Art Centre.
Niedawno pisaliśmy, że City of London Corporation oficjalnie zatwierdziło wart 231 milionów funtów plan renowacji Barbican Centre. Więcej informacji na ten temat oraz wizualizacje można znaleźć tutaj.
Sir John Soane's Museum
Dom-muzeum, który należał do ekscentrycznego architekta Johna Soane’a, i w zasadzie stał się architektonicznym eksperymentem – jego właściciel i autor testował tutaj, jak przestrzeń może być odbierana przez człowieka. W wyniku tych badań obiekt stał się niezwykle złożony i wielowarstwowy: układ wnętrz jest celowo skomplikowany i przypomina labirynt, dziesiątki świetlików doświetlają wnętrza, a światło przenika przez kolorowe szkło i odbija się od równie imponującej liczby wypukłych luster, które multiplikują przestrzeń.
Muzeum zostało ustanowione jeszcze za życia Soane’a na mocy specjalnej ustawy parlamentu – Sir John Soane’s Museum Act 1833 – która weszła w życie po jego śmierci. Zbiory obejmują dzieła takich artystów jak Canaletto, William Hogarth, J. M. W. Turner, Thomas Lawrence czy Giovanni Battista Piranesi. Kolekcja zawiera ponad 30 000 rysunków architektonicznych oraz liczne antyki egipskie, greckie i rzymskie, w tym sarkofag faraona Setiego I.
Obecnie (do 28 czerwca 2026 r.) trwa tu wystawa „Vanbrugh: The Drama of Architecture”, poświęcona twórczości Johna Vanbrugha – jednego z najważniejszych architektów angielskiego baroku. John Soane uważał go za jednego ze swoich największych mistrzów, a nawet porównywał jego talent do Michała Anioła czy Berniniego. Na ekspozycji można zobaczyć unikatowe rysunki architektoniczne, zarówno monumentalnych realizacji, jak i bardziej eksperymentalnych projektów, pochodzące m.in. ze zbiorów V&A czy RIBA.
Serpentine Pavilion
Co roku w Kensington Gardens powstaje tymczasowy pawilon przy galerii Serpentine – projekt powierzany jest wybranemu architektowi światowej klasy i dostępny jest dla publiczności tylko przez kilka miesięcy. Wśród autorów wcześniejszych realizacji znaleźli się m.in. Zaha Hadid, Frank Gehry czy Peter Zumthor.
W 2026 roku za projekt odpowiada meksykańskie studio LANZA atelier (Isabel Abascal i Alessandro Arienzo). Pawilon zatytułowany „A Serpentine" zostanie otwarty 6 czerwca i będzie dostępny dla zwiedzających do 25 października.
Lloyd’s Building
Czyli jeden z najbardziej radykalnych przykładów architektury high-tech w Londynie, zaprojektowany przez Richarda Rogersa – tego samego, który odpowiada za kultowe Centrum Pompidou w Paryżu. Budynek powstał w latach 80. jako nowa siedziba instytucji ubezpieczeniowej Lloyd’s.
Wszystkie elementy techniczne, takie jak windy, klatki schodowe, instalacje czy rury, zostały tu przeniesione na zewnątrz i stały się częścią elewacji. Dzięki temu wnętrze pozostaje maksymalnie elastyczne i otwarte. Ten zabieg, znany jako bowellism, widać także w paryskiej realizacji architekta.
London Aquatics Centre
Budynek zaprojektowany przez Zahę Hadid znajduje się w Stratford na terenie Queen Elizabeth Olympic Park. Powstał jako jeden z głównych obiektów wzniesionych na potrzeby Igrzysk Olimpijskich w 2012 roku.
Bryła wyróżnia się nietypową, organiczną formą i falującym dachem – cechami charakterystycznymi dla stylu Hadid. Wewnątrz znajdują się dwa baseny olimpijskie oraz basen do skoków, w których zastosowano zaawansowane rozwiązania techniczne, takie jak ruchome dno czy przegrody pozwalające dostosować głębokość i wielkość niecek.
W Londynie można także zobaczyć inne obiekty autorstwa Hadid, takie jak rozbudowa Serpentine North Gallery czy Evelyn Grace Academy.
St. Dunstan in the East
Dawny kościół parafialny, którego początki sięgają XII wieku. Zachowane dziś fragmenty murów pochodzą głównie z późniejszych przebudów, a najbardziej charakterystycznym elementem jest wieża i iglica zaprojektowana przez Christophera Wrena pod koniec XVII wieku.
Budynek był kilkukrotnie niszczony. Najpierw podczas wielkiego pożaru Londynu w 1666 roku, a następnie niemal całkowicie zrujnowany w czasie bombardowań w 1941 roku. Ostatecznie nie zdecydowano się na jego odbudowę i w latach 70. XX wieku ruiny przekształcono w publiczny ogród.
W efekcie powstało tu wyjątkowe połączenie gotyckiej architektury, historii i natury. Śmiało można powiedzieć, że dziś jest to jedno z najbardziej klimatycznych miejsc w Londynie, które atmosferą może konkurować z fantastycznymi krainami z książek czy też filmów.
Alexandra Road Estate
Osiedle, znane także jako Rowley Way, zostało zaprojektowane przez Neave’a Browna w latach 1968–1978 dla dzielnicy Camden. Stanowi ważne założenie na mapie powojennego Londynu – zamiast pionowych bloków architekt zaproponował tu niską, tarasową zabudowę o dużej gęstości.
W przeciwieństwie do wielu realizacji w nurcie brutalizmu projekt Browna kładzie nacisk na skalę człowieka: mieszkania oferują dostęp do prywatnych tarasów, dobre doświetlenie oraz bezpośredni kontakt z przestrzenią publiczną i naturą. Kompleks składa się z trzech równoległych pasów zabudowy, które biegną wzdłuż torów kolejowych. Najwyższy, ośmiokondygnacyjny budynek przybiera schodkową formę i pełni funkcję bariery akustycznej.
W 1993 roku jako pierwsze powojenne osiedle komunalne w Wielkiej Brytanii otrzymało status zabytku.
Trellick Tower
Tym obiektem mogą być zainteresowani fani architektury Le Corbusiera i jego jednostki mieszkalnej. Znajduje się w dzielnicy North Kensington i został zaprojektowany przez Ernő Goldfingera dla Greater London Council.
Wieżowiec liczy 31 pięter i mieści 217 mieszkań. Jego najbardziej charakterystycznym elementem jest oddzielna wieża komunikacyjno-techniczna, połączona z główną bryłą co kilka kondygnacji. Znajdują się w niej windy, klatki schodowe oraz instalacje techniczne, co pozwoliło „oczyścić” przestrzeń mieszkalną. Sama forma obiektu i towarzysząca jej idea są przykładami radykalnego lewicowego utopizmu w architekturze.
Od samego początku Trellick Tower budził kontrowersje. Wiązało się to z surową estetyką oraz ówczesnymi napięciami dotyczącymi budownictwa wysokościowego. Z czasem stał się jednak ikoną.
Tate Modern
Uznawane za jedno z najciekawszych muzeów prezentujących sztukę nowoczesną Tate Modern mieści się w dawnej elektrowni Bankside, zaprojektowanej przez Gilesa Gilberta Scotta i ukończonej w połowie XX wieku. Monumentalna, ceglana bryła z charakterystycznym, centralnym kominem dominuje panoramę południowego brzegu Tamizy.
Adaptacja na muzeum, zaprojektowana przez słynne biuro architektoniczne Herzog & de Meuron, została ukończona w 2000 roku. Istotną rolę odgrywa tu ogromna Turbine Hall, czyli dawna hala turbin, która dziś jest wykorzystywana do wielkoskalowych instalacji artystycznych.
W podziemiach również znajdują się wyjątkowe przestrzenie wystawiennicze: dawne zbiorniki na olej przekształcono w surowe, podziemne galerie, zachowując ich industrialny charakter.
Red House
Red House w Bexleyheath (południowo-wschodni Londyn) to swoisty manifest ruchu Arts and Crafts. Został zaprojektowany w 1859 roku przez architekta Philipa Webba dla Williama Morrisa jako dom prywatny i przestrzeń twórcza.
Architektura budynku nawiązuje do średniowiecznego budownictwa angielskiego, ale pozbawiono ją historyzującej dekoracyjności. Jest prosta, ceglana i powstała z naciskiem na szczerość materiału oraz konstrukcji – jak przystało na ruch Arts and Crafts.
Wewnątrz znajdują się malowidła ścienne, witraże, meble i dekoracje, a sam dom stał się miejscem narodzin firmy Morris, Marshall, Faulkner & Co. i pierwszych projektów kultowych tapet, które podbiły rynek brytyjski, a potem międzynarodowy. Budynek można śmiało zwiedzać, gdyż jest udostępniony publicznie jako muzeum.
Więcej brytyjskiej architektury (i nie tylko) znajdziecie w najnowszym wydaniu LABEL 76 - God save the design.
