Muzeum w budynku od Zaha Hadid Architects - tam ropa staje się sztuką
W dawnej bibliotece badawczej na kampusie KAPSARC w Rijadzie, w charakterystycznym budynku zaprojektowanym przez Zaha Hadid Architects, powstało Black Gold Museum - instytucja, która zamienia ropę naftową w temat kuratorskiej opowieści, a nie tylko gospodarczy fakt. To jedno z pierwszych muzeów na świecie, które patrzy na czarne złoto jak na materiał kulturowy, kształtujący wyobraźnię, pejzaż i codzienność.
Autor: IM
Zdjęcia: Materiały prasowe
Kuratorska narracja o niewidzialnym paliwie
Impulsem do powstania muzeum była obserwacja, że ropa jest wszechobecna w naszym życiu, a jednocześnie niemal niewidoczna - bardziej odczuwamy jej skutki niż samą materię. Na tym paradoksie Christian Janicot buduje kuratorską narrację, traktując muzeum jako dochodzenie w sprawie tego, jak ropa organizuje nasze środowiska, ekonomie i wyobrażenia o przyszłości.
Ekspozycja jest zorganizowana jak opowieść podzielona na cztery rozdziały: Encounter, Dreams, Doubts i Visions. Przejście przez kolejne sekwencje prowadzi od momentu odkrycia i zachwytu, przez rozkwit i uzależnienie, aż po pytania o przyszłe scenariusze i możliwe transformacje.
W przestrzeniach muzeum zestawiono ponad 350 prac artystów z różnych krajów, reprezentujących m.in. fotografię, rzeźbę, malarstwo, instalacje, film, komiks, modę, projektowanie i praktyki cyfrowe. Wśród nich są m.in. Wim Delvoye, Adel Abdessemed, Jimmie Durham, Edward Burtynsky, Christo i Ugo Rondinone, a także saudyjscy twórcy, tacy jak Ahmed Mater i Muhannad Shono, co wzmacnia dialog między globalną perspektywą a lokalnym doświadczeniem.
Muzeum mieści się w istniejącej architekturze KAPSARC - wielokątnej, krystalicznej strukturze Zahy Hadid, której wnętrze zostało przeprojektowane z dawnej biblioteki badawczej w czteropoziomową przestrzeń immersyjnego muzeum. Za transformację i układ przestrzenny odpowiada DaeWha Kang Studio, które prowadzi ruch odwiedzających przez cztery główne galerie, sale wystaw czasowych, kawiarnię, ogród wydarzeń oraz zaplecze logistyczne.
Scenografię opracowała Agence NC kierowana przez Nathalie Crinière, budując dramaturgię przestrzeni opartą na zmianach materiałów, gęstości i światła - od cięższych, mineralnych sekwencji po jaśniejsze, bardziej porowate, odpowiadające kolejnym rozdziałom narracji. Światło zaprojektowane przez studio Lightemotion działa jak kolejna warstwa opowieści, prowadząc uwagę między architekturą a dziełami, zamiast być wyłącznie neutralnym oświetleniem ekspozycji.
Tożsamość wizualną muzeum – od systemu informacji po logo – stworzyło studio Anamorphée, budując graficzny język, który porządkuje rytm zwiedzania i akcentuje współczesny, międzynarodowy charakter instytucji. Warstwa dźwiękowa, filmowa i multimedialna została opracowana we współpracy z twórcami odpowiedzialnymi m.in. za sound design i reżyserię filmową, co scala projekt w spójne środowisko narracyjne.
La Méduse, paryskie studio specjalizujące się w projektach muzealnych i instalacjach immersyjnych, pełniło rolę creative lead - od koncepcji po realizację, koordynując pracę kuratora, scenografów, projektantów światła i grafików. To La Méduse odpowiada także za kluczowe instalacje cyfrowe i środowiska interaktywne, rozwijane wraz z Nokinomo i oparte na ruchomym obrazie, danych, dźwięku przestrzennym i reakcji na obecność widza.
Interaktywność w Black Gold Museum nie jest zbiorem pojedynczych ekranów, ale zintegrowaną warstwą dramaturgii - ruch zwiedzających, zmiany perspektywy i bodźce sensoryczne budują doświadczenie, które ma uruchomić refleksję i emocjonalną reakcję na temat ropy. W efekcie instytucja wpisuje się w szerszy zwrot muzeów ku formatom, w których sztuka, design, architektura i technologie immersyjne współtworzą jedną, spójną opowieść o współczesnej cywilizacji.
