„Najbardziej ambitne dzieło w mojej karierze” - Marina Abramović na monumentalnej wystawie
W Berlinie jeszcze do 30 sierpnia można oglądać „Balkan Erotic Epic. The Exhibition” – rozbudowany projekt, który Abramović określa jako najważniejsze i najbardziej ambitne przedsięwzięcie w swojej dotychczasowej twórczości. Jego integralną częścią jest także czterogodzinne przedstawienie sceniczne.
Autor: MG
Zdjęcie główne: Marina Abramović, Scaring the Gods, z cyklu Balkan Erotic Epic, dokumentacja performansu, Factory International, Manchester, Wielka Brytania, 2025. © Marina Abramović. Dzięki uprzejmości Marina Abramović Archives / VG Bild-Kunst, Bonn 2026. Fot. Marco Anelli
Ciało, rytuał, historia Bałkanów oraz relacja między erotyzmem a śmiercią to motywy, które raz za razem powracają w twórczości Abramović. „To bardzo proste. Cała energia, którą nosimy w naszych ciałach, jest energią seksualną. Możemy wykorzystać ją do twórczości i rozwoju duchowego. Możemy ją także tłumić – wtedy zamienia się w agresję, wojnę, gniew i tortury. Fascynujące jest to, jak różne społeczeństwa organizowały te przemiany poprzez rytuały” – tłumaczy artystka.
Ekspozycja w Gropius Bau łączy historyczne prace – takie jak „Rhythm 5”, „Lips of Thomas” oraz „Spirit Cooking” – z nowymi instalacjami wideo. Sam cykl „Balkan Erotic Epic”, od którego wystawa bierze swój tytuł, miał swój początek w 2005 roku. Abramović zrealizowała wówczas w Serbii serię filmów z udziałem aktorów filmów dla dorosłych. Inspiracją były bałkańskie pieśni ludowe i opowieści o dawnych rytuałach.
Po latach artystka postanowiła powrócić do tego projektu i nadać mu nową formę. Oprócz berlińskiej wystawy jesienią 2026 roku w Haus der Berliner Festspiele zostanie zaprezentowana jego czterogodzinna wersja sceniczna.
Zwiedzanie rozpoczyna monumentalna instalacja wideo „Tito's Funeral”, umieszczona w atrium i dostępna bezpłatnie dla wszystkich odwiedzających.
Projekcja na ogromnym ekranie przywołuje pogrzeb Josipa Broza Tity – przywódcy partyzantki walczącej z nazistowską okupacją podczas II wojny światowej i wieloletniego przywódcy socjalistycznej Jugosławii. Abramović zestawia to wydarzenie z tradycją wynajmowania opłakiwaczek, które poprzez zawodzenie pomagały przeżyć stratę.
W tej samej przestrzeni znajduje się także instalacja przypominająca tradycyjną bałkańską tawernę. Zwiedzający mogą usiąść przy stolikach nakrytych charakterystycznymi kraciastymi obrusami.
Dalej na ekspozycji można zobaczyć m.in. figurkę z VI wieku p.n.e. Przedstawia ona dolną część kobiecego ciała i odwołuje się do dawnych wierzeń – od tego obiektu rozpoczyna się opowieść o związkach między starożytnymi rytuałami a współczesną sztuką Abramović.
W innej instalacji z 2025 roku performer wciela się w naukowca i opowiada o ludowych praktykach, które mogą wydawać się zaskakujące, ale przez wieki były częścią lokalnych wierzeń. Abramović ironicznie komentuje zachodnie spojrzenie na Bałkany jako region postrzegany przez pryzmat stereotypów.
Wystawa nie ogranicza się do instalacji i filmów. Każdego dnia od godziny 14:00 do 18:00 prezentowana jest rekonstrukcja performansu „Nude with Skeleton”, w którym żywe ciało pozostaje w bezpośrednim kontakcie ze szkieletem. To jedna z prac Abramović podkreślających bliskość życia i śmierci.
„Choć nowe prace dotyczą śmierci i mroku, są przede wszystkim afirmacją życia. Jest w nich także więcej humoru niż wcześniej. Marina kończy w tym roku 80 lat, a mimo to całkowicie na nowo definiuje sposób uprawiania performansu” – podsumowuje dyrektorka Gropius Bau Jenny Schlenzka.
