Ewa Partum. Wystawa pionierki polskiej sztuki feministycznej w MOCAK-u
Jest jedną z najważniejszych i najodważniejszych artystek konceptualnych i feministycznych drugiej połowy XX wieku, a rok 2026 jest dla niej szczególny – świętuje bowiem 80. urodziny i 60-lecie twórczości. Równie wyjątkowo prezentuje się krakowska wystawa „Contemplating Art, Contemplating Love”, prowadząca widza przez rozdziały życia, twórczości i wartości wyznawanych przez Ewę Partum.
Prezentacja w MOCAK-u przybliża twórczość artystki w szerokim kontekście – zarówno historycznym, jak i współczesnym. Obok dzieł Partum pojawiają się realizacje artystów jej pokolenia, takich jak Joseph Beuys, George Maciunas, Katalin Ladik czy VALIE EXPORT, a także prace młodszych artystek, między innymi Iwony Demko, Moniki Drożyńskiej i Joanny Pawlik. Zestawienie to pozwala zobaczyć, jak idee obecne w twórczości Partum rezonują w sztuce kolejnych generacji.
Całość zbudowano wokół kilku najważniejszych wątków, które od lat powracają w jej praktyce artystycznej.Jednym z nich jest ciało – potraktowane jako temat, lecz także jako medium sztuki i narzędzie krytyki społecznej. W cyklu Samoidentyfikacja z 1980 roku artystka pojawiła się nago w przestrzeni publicznej – między innymi na ulicach Warszawy. Gest ten był formą sprzeciwu wobec sposobu, w jaki społeczeństwo definiuje kobiece ciało i rolę kobiet w przestrzeni publicznej.
Projekt „Contemplating Art, Contemplating Love” podzielony został na tematyczne rozdziały. Pierwszym z nich jest „(Auto)biografia”, w którym artystka „pisze” swoją autobiografię, budując ją z nazwisk osób, które były dla niej ważne. Zewnętrzną perspektywę na jej działalność przynosi z kolei materiał „Emancypantka” z Polski z Polskiej Kroniki Filmowej.
Dalej ekspozycja porusza polityczny wymiar twórczości Partum. W swoich działaniach krytykowała realia władzy komunistycznej, w latach 80. oddała hołd Solidarności, a współcześnie – w geście wsparcia czarnych protestów – stworzyła pracę Feministyczne cytaty oraz perfumy o zapachu gazu łzawiącego. Partum konsekwentnie powtarza, że obowiązkiem każdej kobiety jest być feministką.
Istotnym elementem praktyki Partum były także działania w przestrzeni publicznej. Jednym z najbardziej znanych jest realizacja Legalność przestrzeni z 1971 roku na Placu Wolności w Łodzi. Artystka ustawiła tam sieć znaków zakazów i nakazów – zarówno rzeczywistych, jak i wręcz irracjonalnych, stworzonych przez siebie. Instalacja zwracała uwagę na to, jak system znaków reguluje codzienne funkcjonowanie przestrzeni i w jaki sposób poprzez język oraz symbole manifestuje się władza.
Przypomniana zostaje również rola prowadzonej przez Partum w latach 70. Galerii Adres w Łodzi. Funkcjonowała ona w sieci mail artu i była ważnym miejscem międzynarodowej wymiany artystycznej, pozwalając na kontakt z twórcami związanymi z konceptualizmem i Fluxusem.
W MOCAK-u powraca także charakterystyczny motyw odcisku uszminkowanych ust – gestu, który stał się jednym z symboli jej twórczości. Ostatecznie wystawa nie ma charakteru klasycznej retrospektywy, lecz raczej staje się przestrzenią spotkania różnych perspektyw – historycznych i współczesnych.
