Surrealistyczne książki w MoMA. Trwa wystawa „The Surrealist Book: Tomorrow Lives in Mirrors”

Jak zmienia się książka, kiedy przestaje służyć wyłącznie do czytania? Surrealiści wykorzystywali ją jako pełnoprawne medium artystyczne, łącząc tekst, obraz i eksperyment formalny. W Museum of Modern Art w Nowym Jorku trwa wystawa „The Surrealist Book: Tomorrow Lives in Mirrors”, poświęcona rzadkim publikacjom tworzonym przez artystów i pisarzy związanych z ruchem, m.in. André Bretona, Claude Cahun, Salvadora Dalego, Maxa Ernsta i Toyen.

Dla surrealistów książka nie była wyłącznie nośnikiem tekstu. Artyści traktowali ją jak autonomiczne dzieło sztuki i przestrzeń do eksperymentowania z obrazem, słowem, typografią oraz samą formą publikacji. Wspólna praca artystów i pisarzy pozwalała rozwijać idee związane z podświadomością, przypadkiem i swobodnym kojarzeniem, które od początku znajdowały się w centrum surrealizmu.

Installation view of The Surrealist Book: Tomorrow Lives in Mirrors on view at The Museum of Modern Art, New York. Photo by Jonathan Dorado © The Museum of Modern Art, New York

Salvador Dalí, artist. André Breton, author. Paul Éluard, author. Paul Bonet, binder. L’immaculée Conception (The Immaculate Conception). Published 1930; Publisher: Éditions Surréalistes/Librairie José Corti, Paris. The Museum of Modern Art, New York. Gift of Helen and Sam Zell Photo by Martin Parsekian © 2026 Salvador Dalí, Fundació Gala-Salvador Dalí, Artists Rights Society; © 2026 Artists Rights Society (ARS), New York / ADAGP, Paris; © 2026 Artists Rights Society (ARS), New York

Wystawa przybliża odwiedzającym, w jaki sposób tradycyjny, oprawiony tom został przez surrealistów przekształcony w nowe medium artystyczne. Książka mogła prowadzić czytelnika poza linearną narrację, zestawiać ze sobą pozornie nieprzystające obrazy i teksty oraz otwierać przestrzeń dla tego, co nieoczekiwane i irracjonalne.

Unica Zürn, artist and author. Orakel und Spektakel, IV. Buch: Anagramme und Zeichnungen (Oracle and Spectacle, Book IV: Anagrams and Drawings). 1960. The Museum of Modern Art, New York. Gift of Helen and Sam Zell Photo by Ben Blackwell © Verlag Brinkmann & Bose, Berlin, Germany

André Breton, author. Paul Bonet, binder. Manifeste du surréalisme; Poisson soluble (Surrealist Manifesto; Soluble Fish). Published 1924; Publisher: Éditions du Sagittaire, Paris. Edition: no. 1 of 19. The Museum of Modern Art, New York. Gift of Helen and Sam Zell Photo by Ben Blackwell © 2026 Artists Rights Society (ARS), New York / ADAGP, Paris

Na wystawie prezentowany jest wybór rzadkich publikacji powstałych przy udziale najważniejszych twórców ruchu. Obok prac André Bretona można zobaczyć książki związane z Claude Cahun, Salvadorem Dalím, Paulem Éluardem, Maxem Ernstem i Toyen. Zestawienie pokazuje, jak różnorodnie surrealistyczne idee przenikały do formy książki i jak dużą rolę odgrywała współpraca między artystami wizualnymi a pisarzami.

Ekspozycja „The Surrealist Book: Tomorrow Lives in Mirrors” wydobywa mniej oczywisty obszar działalności surrealistów. Na pierwszy plan wysuwa publikacje, które pozwalały na bardziej intymny kontakt z odbiorcą, a jednocześnie dawały twórcom dużą swobodę formalną.

Wystawę możemy oglądać do 23 stycznia. Przygotowały ją Jodi Hauptman i Starr Figura we współpracy z Kolleen Ku i Emmą Kang.

nstallation view of The Surrealist Book: Tomorrow Lives in Mirrors on view at The Museum of Modern Art, New York, from October 4, 2026, through January 23, 2027. Photo by Jonathan Dorado © The Museum of Modern Art, New York