Centrum Gdyni na liście UNESCO! Przygotowaliśmy architektoniczny przewodnik
Międzynarodowe grono ekspertów, które obradowało w koreańskim Busan przez ostatni tydzień, dokładnie przyglądało się modernistycznemu centrum Gdyni. Ostatecznie, w setną rocznicę nadania miastu praw miejskich, zostało ono oficjalnie wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako 18. polski obiekt. Miasto uznano za wyjątkowy przykład modernistycznego planowania urbanistycznego i architektonicznego – a my podpowiadamy, co warto tu zobaczyć.
Autor: MG
Po wielu latach starań i przygotowań Gdynia osiągnęła swój cel. W nocy z 26 na 27 lipca Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO podjął decyzję o wpisaniu modernistycznego centrum miasta na Listę Światowego Dziedzictwa. Uznano, że ten zespół urbanistyczny posiada Wyjątkową Uniwersalną Wartość (Outstanding Universal Value). Potwierdzono, że Gdynię wyróżniają cechy niespotykane w innych miastach z podobną architekturą.
Śródmieście powstało w latach 1926–1939 niemal od podstaw. Równolegle trwała tu budowa portu, a w efekcie powstało nowoczesne centrum, odzwierciedlające ambicje odrodzonej Polski. Do dziś zachował się oryginalny układ ulic oraz wiele charakterystycznych budynków. Gdynia cechuje się także tym, że jej śródmieście jest bezpośrednio połączone z morzem, a główne osie miasta – ulice 10 Lutego i Świętojańska – prowadzą prosto w stronę nabrzeża.
Zwiedzanie modernistycznego centrum znacznie ułatwia Gdyński Szlak Modernizmu, który objął pięć tras prowadzących przez najważniejsze budynki i miejsca związane z historią miasta. Dokładny opis tras oraz listę obiektów można znaleźć i pobrać tutaj. My również przygotowaliśmy listę kilku obiektów, które, naszym zdaniem, warto zobaczyć, by lepiej zrozumieć i docenić wyjątkowe piękno gdyńskiego modernizmu.
Budynek Poczty Głównej
ul. 10 Lutego 10
To przykład wczesnego modernizmu. Zaprojektowali go Julian Puterman-Sadłowski i Antoni Miszewski, a do użytku oddano go w 1929 roku jako Urząd Pocztowo-Telegraficzny. Prosta, geometryczna bryła z dużymi przeszkleniami dobrze oddaje ducha rodzącego się funkcjonalizmu. Jednak wraz z dynamicznym rozwojem miasta budynek szybko okazał się zbyt mały, dlatego w 1938 roku został rozbudowany o dwie dodatkowe kondygnacje.
Kamienica Albina i Marii Orłowskich
ul. Świętojańska 68
Maria i Albin Orłowscy, obywatele Stanów Zjednoczonych, dostrzegli potencjał szybko rozwijającej się Gdyni i postanowili tu zainwestować. Ich kamienica była pierwszym budynkiem w mieście, który przekroczył obowiązujący wówczas limit pięciu kondygnacji – od strony ul. Żwirki i Wigury liczy bowiem sześć pięter.
Na parterze i niższych kondygnacjach działał elegancki dom towarowy „Bon Marché”, należący do najbardziej prestiżowych sklepów w przedwojennej Gdyni. Powstała w 1936 roku według projektu architekta Zbigniewa Kupca, a jej znakiem rozpoznawczym jest zaokrąglony narożnik zestawiony z prostą bryłą. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych przykładów gdyńskiego modernizmu.
Budynek biurowy ZUS
ul. 10 Lutego 24
Powstał w latach 1935–1936 według projektu Romana Piotrowskiego jako siedziba Zakładu Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych. Styl gdyńskiego modernizmu można dostrzec tu w charakterystycznej, opływowej bryle z zaokrąglonym narożnikiem oraz poziomych pasach okien.
Na parterze działały sklepy oraz słynna kawiarnia „Cafe Bałtyk”. Było to jedno z najważniejszych miejsc spotkań przedwojennej inteligencji i artystów. Odbywały się tu „Wieczory czwartkowe”, w których uczestniczyli m.in. Tadeusz Boy-Żeleński, Maria Dąbrowska, Zofia Nałkowska i Melchior Wańkowicz.
Kamienica firmy Krenski
ul. Świętojańska 55
Jeśli podczas spaceru po centrum Gdyni zauważycie charakterystyczne, falujące, wręcz wywinięte balkony, z dużym prawdopodobieństwem będzie to właśnie kamienica firmy Krenski. Została wzniesiona w 1939 roku według projektu Zbigniewa Kupca i Tadeusza Kossaka – jednego z najbardziej aktywnych duetów architektonicznych przedwojennej Gdyni.
Kamienica Ogończyka-Blocha i Mazalona
ul. Świętojańska 122
To jedna z najbardziej oryginalnych kamienic modernistycznych w Gdyni – oraz poza nią. Powstała w latach 1936–1937 dla mecenasa Antoniego Ogończyka-Blocha i architekta Leona Mazalona, który zaprojektował ją wspólnie ze Stefanem Kozińskim.
Nie sposób pomylić jej z jakąkolwiek inną. Wyróżnia się inspiracjami wywodzącymi się z eksprezjonizmu holenderskiego, charakterystycznym przeszklonym narożnikiem z ogrodami zimowymi oraz falującymi balkonami od strony ul. Piłsudskiego.
Zespół mieszkaniowy Banku Gospodarstwa Krajowego
ul. 3 Maja 27/31
Budynek ten, powszechnie nazywany Bankowcem, był największym i najbardziej luksusowym budynkiem mieszkalnym międzywojennej Gdyni, a zarazem jednym z pierwszych nowoczesnych apartamentowców w Polsce, wyposażonym m.in. w podziemny garaż oraz schron. Choć wygląda jak jeden spójny gmach, w rzeczywistości składa się z trzech części, które realizowano etapami w latach 1936–1939 według projektu architekta Stanisława Ziołowskiego.
Gmach Sądu Rejonowego
ul. Wójta Radtkego 44
To rzadki przykład tzw. umiarkowanego funkcjonalizmu, łączącego prostotę formy z oszczędnym detalem. Zaprojektowali go Tadeusz Sieczkowski, Zbigniew Karpiński i Roman Sołtyński. Powstawał w latach 1934–1936, a jego nowoczesna na tamte czasy bryła stała się jednym z symboli dynamicznie rozwijającej się Gdyni.
Dom Żeglarza Polskiego
Al. Jana Pawła II 3
Ten budynek powstał według projektu Bohdana Damięckiego i Tadeusza Sieczkowskiego, których koncepcja zwyciężyła w konkursie na zagospodarowanie Mola Południowego. Wyraźnie nawiązuje do architektury okrętowej – najbardziej charakterystyczna jest jego środkowa, zaokrąglona część, przywodząca na myśl mostek kapitański.
